De Superman onder de dieren: de Regenworm

Geschreven door Mieke van der Meijden woensdag, 07 april 2010 12:02

Dieren - Natuur

Regenwormen zijn de beste hoveniers in de bodem, onmisbaar voor een vruchtbare bodem. Zij zorgen ervoor dat het bodemleven op peil gehouden wordt, opdat plantenwortels zich op de juiste wijze kunnen voeden waardoor mens en dier de vruchten hiervan kunnen plukken. Waarom zijn ze belangrijk voor ons? Een gesprek  met Harry Reuver, melkveehouder en kenner op dit gebied.

Harry:”Ware tunnelbouwmeesters zo mag je ze met eerbied noemen, een onderaards geheimzinnig en veelzijdig wezentje dat in het bovenste deel van de bodem leeft en voor Moeder Aarde onmisbaar is. Ze woelen van boven naar beneden en omgekeerd en maken de bodem luchtig en doorlatend. Modern gezegd doen ze aan “net-werken”. Hierdoor kan de bodem beter vocht opnemen, afvoeren en vasthouden. Dit proces is onmisbaar voor een ongestoorde en vitale plantengroei.”

De meest voorkomende wormen zijn de dauwworm (Lumbricus terrestris), mestworm (Eisenia foetida), kleine akkerworm (Allolobophora chlorotica) en de rode loofvreter (Lumbricus rubellus). De worm bestaat uit een aantal ringen: de eerste is zijn mondje zonder tanden waarmee hij alleen kan slikken. Hij heeft geen ogen en oren maar wel een gevoelige tastzin. Zijn lengte varieert van zes tot zestien centimeter; zijn gewicht varieert tussen de 1.2 en 2.2 gram. ”Wormen zijn slijmdieren die zich in een donkere en liefst vochtige omgeving  zonder grote inspanning bewegen en zonder pauze aarde en organische materiaal vreten. In het wormenlichaam begint het zogenaamde omzettings- en verrijkingsproces, dat in het lichaamseinde nog eens een kalkbehandeling ondergaat om de humuszuren te neutraliseren voordat het als wormenmest het lichaam verlaat. Bij onderzoek heeft men vastgesteld dat wormenmest 5 x meer stikstof, 7 x meer fosfaat,  11 x meer kalium, 2,5 x meer magnesium en 2 x meer calcium bevat dan de aarde voordat die het wormenmondje ingaat. In verhouding tot zijn grootte mag je wormen tot de allersterkste dieren van de aarde rekenen, omdat ze 50 tot 60 maal hun eigen gewicht in beweging zetten.  Deze spierkracht omgerekend bij een mensenatleet van 100 kg betekent dat deze 5000 kg dus 5 ton voor zich uit moet schuiven. Een worm vreet ongeveer per dag zijn eigen gewicht. Dat betekent wanneer een hectare land met een miljoen regenwormen (= 100 / m2) met een totaal gewicht van 2000 kg ook 2 ton voedsel nodig heeft om in leven te blijven. Een aanzienlijke prestatie!  Een gezonde bodem heeft minimaal 300 tot 400 wormen per m2 nodig: het beste is 600-700 stuks. Op dit moment tellen we in Nederland tussen de 16 en 60  wormen per m2 in de bodem van gras-,  akker – en tuinbouwland.  Een goede moestuin heeft over de 1.000 wormen per m2.

Charles Darwin wees al  in 1837 op  de inmens grote betekenis en rol van wormen voor een gezonde bodem en schreef in 1881 zijn beroemde boek “vorming van humus door wormen”. Verder gaf hij aan dat het twijfelachtig is of er nog andere dieren zijn in de geschiedenis van de aarde die een nog grotere rol hierin spelen.
Maar in de hedendaagse landbouw met haar wormen onvriendelijke werkwijze, zoals gebruik van  kunst-  en drijfmest (vloeibare mest van melkkoeien en varkens) wordt geen of onvoldoende humus teruggebracht of teruggegeven aan de bodem. Ook door de (grootschalige, mechanische) oogst van organisch materiaal zoals gras, mais, graan, aardappelen, bieten en professionele groenteteelt. De levensnoodzakelijke bodem voor een minimale wormenpopulatie wordt niet op deze manier gelegd. Op akkerland tellen we nog minder wormen, omdat dit land elk jaar geploegd wordt.  Door het vele ploegen verstoren we het bodemprofiel. Voor de wormen is dit  te vergelijken met ieder jaar een zware aardbeving op de schaal van Richter!!. Ook het gebruik van steeds zwaardere machines zoals traktoren, mesttanks, ladewagens, bieten- en aardappelrooiers met voorraad bunkers tot wel een totaal gewicht van 40 tot 50 ton drukt de zuurstof letterlijk en figuurlijk uit de bodem. Deze werkwijze  heeft ook een verstorend effekt op een normaal funktionerende wormen populatie!

Verder is vast te stellen dat alleen de “bodem” de planten kan voorzien van een voedingsbodem en dan een in een levendige vorm, en niet van dode meststoffen uit  kunst- en drijfmest zoals: stikstof, fosfaat, kali, wat stoffen zijn die niet leven. Uit nood en met kunstgrepen moeten de planten het opnemen. Een plantenhaarwortel voedt zich uitsluitend van levende organismen in de bodem. Hoe beter dit functioneert hoe vitaler, beter en gezonder het plantje groeit. In de landbouw praten wij dan over gezonde gras groei. Ook voor aardappelen, mais, granen, bieten, uien, alle groenten en zelfs bij fruit, is de invloed van de bodem en haar natuurlijke funktie letterlijk de grondslag en basis voor een gezond mensenleven. In het onderwijs is dit bewust of onbewust niet goed onderwezen!! Hierdoor is de landbouw op een verkeerd been gezet omdat tot op de dag van vandaag de enige juiste werkwijze nog steeds niet geleerd wordt!! De worm zou net zo veel zorg en waardering moeten krijgen van de mens, dan bijvoorbeeld een doorgefokt en kostbaar hondenras. Want wij beseffen niet hoezeer wij deze kleine superman nodig hebben, eerder nog dan zij ons.

Drijfmest:
Vloeibare mest ontstaat in stallen waar de dieren op zogenaamde roostervloeren lopen waardoor de faeces en urine samengevoegd wordt. In de natuur gebeurt dit niet. Daar is het : Hier een plasje en daar een poepje!  Al 20 jaar is Nederland het enige land ter wereld waar  boeren wettelijk verplicht zijn deze drijfmest in de bodem  te injecteren.  Het bevat weinig of geen noemenswaardige organische stoffen. Er ontstaat een totaal ander chemisch proces dan met droge mest (van koe of varken). Onder andere komt er blauwzuurgas vrij dat erg gifitg is voor mens en dier (inclusief de wormen),  het bevat twintig maal meer nitraat dan stalmest.  Het heeft meer een schadelijke dan een goede werking op de bodem.  “ Je kunt dit  proces vergelijken met  het verwerken van melk. Yoghurt en karnemelk zijn in het algemeen gezond voor de mens, zure melk is dat niet. Stalmest  is dan de yoghurt voor de vorm, drijfmest  de zure melk' .

Kunstmest
Kunstmeststoffen zijn meestal zouten, die geen voedingsbodem zijn of hebben voor het natuurlijke bodemleven en een neveneffect is dat deze zouten het wormenlichaampje doet  oplossen.

Stalmest.
Ontstaat door vermenging van de mest van dieren op stal met stro op hun ligplaats. Stro bevat koolstof, de belangrijkste bouwstof van het leven op aarde, en is dus een onmisbaar element voor de gezondheid van dieren op en in de bodem (onze wormen) . Het is stapelbaar, kan gekomposteerd en gefermenteerd worden waarna het na enige tijd bovengronds verstrooid kan worden.

Bronnen:
E. Hennig, 'De geheimen van de vruchtbare bodem', ISBN 3-922201-091
Darwin, Charles, 1881 'Vorming van humus door wormen'.