De (on)zin van Ritalin

Geschreven door Simone Muermans zondag, 01 augustus 2010 12:04

Medisch

‘ADHD’ of ‘ADD’ veel gehoorde termen vandaag de dag in scholen. Tegenwoordig heeft iedere klas wel een aantal kinderen met gedagsstoornissen. De vraag rijst echter of er daadwerkelijk steeds meer kinderen zijn met een probleem, of dat er  te snel diagnoses gesteld worden. De omschrijving ervan is soms vaag en de verstrekte medicatie bepaald niet onschuldig. In de interviews leest u ervaringsverhalen van ouders en kinderen zelf. Nathalie (moeder van Shane, 7) en Lana en haar zoon Kai (18).

Bij Shane werd onlangs de diagnose ADHD vastgesteld. Zijn gedrag werd op school als ongwenst ervaren. Zijn moeder schrijft momenteel een boek over haar ervaringen rondom dit fenomeen.

TPT: “Hoe werd ADHD bij Shane vastgesteld?”
Nathalie: ”De situatie met Shane speelt al heel lang. Hij was als peuter al erg beweeglijk en actief. Shane is altijd vrolijk, zingt en lacht de hele dag. Hij heeft zowel thuis als op school veel vriendjes en maakt nooit ruzie. Hij maakt totaal niet de indruk last van zijn 'ADHD' te hebben. Toch wordt zijn gedrag als ‘ongewenst’ beschouwd, gedrag dat hij kennelijk alleen op school vertoont.
De juf benaderde mij en mijn man voor een gesprek. Ze beweerde dat het gedrag van Shane zielig was voor hemzelf, ‘omdat híj er last van had’. Om goede wil te tonen stemden we in met een serie gesprekken met een psychiater. Het eerste gesprek was enkel met ons, het tweede met de leerkrachten erbij. We kregen onder andere vragen over hoe de bevalling was verlopen en of hij eigenlijk wel gewenst was. Pas in het derde vraaggesprek mocht Shane zelf aan het woord. Na dit gesprek gaf hij aan te twijfelen of Shane wel ADHD had! Uiteindelijk werd de diagnose ADHD tóch gesteld, op basis van de bevindingen uit het tweede gesprek; dat met ons en de leerkrachten. Inmiddels heeft hij dus het stempel 'ADHD' en ziet juf hem dan ook als typische “ADHD-er”.

TPT: ”Wat gebeurde er toen?”
Nathalie: “De juf klom zonder schroom op de doktersstoel en zei dat Ritalin mijn kind absoluut zou kunnen helpen zijn schoolprestaties te verbeteren. Ik liet duidelijk blijken absoluut niet open te staan voor dit soort 'medicatie' en als ik moest kiezen tussen goede schoolprestaties en zijn gezondheid, zou ik zeker kiezen voor het laatste. Ik gaf aan dat het helemaal nog niet is bewezen dat ADHD medicatie werkelijk veilig is voor de gezondheid op lange termijn en zei zeker niet bereid te zijn 'de gok te wagen'. Ik wil mijn kind niet blootstellen aan allerlei risico's en bijwerkingen als slapeloosheid, hartritmestoornissen, verhoogde bloeddruk, psychoses, hersenbloedingen en wat al niet meer. De juf gaf zelf toe: “Ja, ik weet er zelf eigenlijk ook niet zoveel van hoor.” Mijn mond viel open. Zij adviseerde mijn kind Ritalin, 'omdat dit werkt voor hem', maar gaf tegelijkertijd toe weinig tot niets te weten over het middel! Toch ging ze onverstoorbaar verder: 'Misschien heeft hij maar een hele lage dosis nodig?'.

TPT: ”Wat heeft u met het advies gedaan?”
Nathalie: “Ik dacht: Hoeveel ouders krijgen op deze wijze een advies en gaan er toch mee aan de slag? Hoeveel ouders, hoeveel kinderen, zullen op deze manier psychotica als Ritalin door een onwetende leerkracht opgedrongen krijgen?
Ik ben me in deze materie gaan verdiepen en schrijf nu een boek over deze problematiek. De juf  - en zij is niet de enige - weet kennelijk niet dat een lage dosis Ritalin het ADHD-gedrag alleen maar versterkt en dat een kind hier sowieso steeds meer van dient te slikken om het 'gewenste' resultaat te bereiken! Ritalin is geestelijk verslavend en het lichaam vertoont tijdens gebruik tolerantie (gewenning). Ritalin geneest niet maar houdt slechts 'ongewenst gedrag' binnen de perken. Door het geven van medicatie word aan de oorzaak van het 'ongewenste gedrag' dus niets gedaan.”

TPT: ”Waar ligt de oorzaak volgens u?”
Nathalie: “Men dient meer aandacht te besteden aan de reden waarom een kind zo ongeconcentreerd is in de klas in plaats van direct maar 'pillen voor te schrijven'. Hoe is het mogelijk, dat wanneer een kind wat drukker is dan gemiddeld in de klas en problemen heeft met zijn concentratie, dit direct wordt afgedaan als zijnde 'stoornis' ? Er zijn ook mensen die aangeven dat ADHD vroeger helemaal niet voorkwam. Dat kan ik wel verklaren. Neem de TV als voorbeeld. De hedendaagse tekenfilms voor kinderen zijn hysterisch, met veel snelheid, geweld en geluid. Dat je daar druk van wordt, dat is net zo logisch als dat één en één twee is! Maar daar kijken ouders niet naar. Het valt me op dat ze vaak gemakszuchtig zijn en kiezen voor de gemakkelijke weg. Een moeder bekende heel eerlijk: ”Als een pilletje verbetering brengt, prima!” Zelf zijn ze vaak druk met werk en de kinderen zitten hele dagen in het kinderdagverblijf, waar ze constant blootgesteld worden aan zoveel prikkels en onrust.”

TPT: “Wat is ADHD volgens u?“
Nathalie: “ADHD als aandoening, als 'ziekte', bestaat waarschijnlijk niet eens. Het is niet wetenschappelijk aan te tonen dat het  om een neurobiologische aandoening gaat zoals zo vaak beweerd wordt. ADHD is niet meer dan een opsomming van gedragskenmerken en zeker geen definitie van een werkelijke ziekte. Het vaak erbij horende drukke gedrag is vooral een reactie op de omgeving. De oorzaak van het gedrag van Shane ken ik maar al te goed. Mijn kind heeft namelijk helemaal geen stoornis, maar is slechts overgevoelig voor prikkels. Ik weet uit ervaring dat hij alles oppikt uit zijn omgeving en hier heel sterk op reageert. Hij kan zich niet concentreren als 26 kinderen om hem heen zitten te schuiven met stoelen, bewegen en zuchten. Hij voelt ook exact aan hoe de juf in haar vel zit op dat moment. Mijn kind is gewoon hoogsensitief . Maar hier kan ik met juf niet over praten. ADHD is naar mijn idee hoogsensitiviteit. Kinderen met een zeer sterk ontwikkelde intuïtie, staan meer 'open' voor prikkels uit hun omgeving, zowel zichtbare als onzichtbare. Dit verklaart misschien ook waarom baby's en kinderen vaak zo onrustig zijn of 'druk'. Zij voelen waarschijnlijk de onrust binnen het gezin en/of stress aan van hun ouders of andere gezinsleden waardoor ze ook onrustig (hyperactief)  gedrag gaan vertonen om zelf al die prikkels ook weer kwijt te raken.

TPT: ”Wat is volgens u een oplossing?”
Nathalie: “Ik ben ervan overtuigd als je zelf meer tijd neemt voor je kind en het thuis de nodige begeleiding geeft, je een heel groot deel van de oorzaak oplost. Handel consequent en bied ze structuur en regels, heb geduld, toon begrip en handel in liefde. Vraag zonodig om extra begeleiding op school. Ik denk dat het geven van Ritalin enerzijds een makkelijk excuus is om een gebrek aan coachend vermogen te verbloemen, anderzijds is het een vaak gebruikt excuus om moeilijk te verklaren gedrag toch een naam te geven.”

Lees meer over Nathalie's boek "Geprojecteerd Pedagogisch Onmachts Syndroom" op:
http://www.schors.nl/book/kriek_ADHD8858.html


Kai is altijd een rustige jongen geweest. Hij heeft dan ook geen ADHD, maar ADD:  Aandachtstekort stoornis. De diagnose is pas afgelopen jaar vastgesteld.

TPT: “Hoe hebben jullie ADD bij Kai ontdekt?”
Lana: “Er werd altijd gezegd dat Kai concentratieproblemen had, iets dat in de thuissituatie lange tijd onzichtbaar is gebleven. Op de basisschool, waar de klassen klein waren en het onderwijs klassikaal was kon hij goed meekomen. Op het moment dat er zich een situatie met wisselende leerkrachten voordeed, raakte hij de kluts kwijt. Op de middelbare school, wordt er meer beroep gedaan op zelfstandigheid, kinderen moeten  voor een lange termijn kunnen plannen en organiseren. En dat is juist iets waar Kai heel veel moeite mee heeft. Zodanig, dat hij door de bomen het bos niet meer ziet en als gevolg daarvan helemaal niks doet. Bovendien heeft hij concentratieproblemen en een korte spanningboog. Op het moment dat hij zijn aandacht verliest gaat hij ongewenst gedrag vertonen. Noem het etteren: zoals propjes gooien, uit het raam kijken, praten. Wat in de lessituatie bijzonder vervelend is.   

TPT: “Dat klinkt voor mij als een normale tiener?”
Lana: “Het was geen extreem opvallend gedrag, maar het werd wel duidelijk dat er iets niet klopte.
Hij heeft geen cognitieve beperkingen, maar een onvermogen om goed te plannen, organiseren, is vergeetachtig en heeft concentratieproblemen. Vaak werd dit ervaren als een gebrek aan motivatie en interesse. Wat ergens wel begrijpelijk is.  Maar met zijn IQ van 111 moet het HAVO voor Kai zeker haalbaar zijn.

TPT: “Hoe ervaar jij ADD? Wat is er bij jou anders?”
Kai: “Het is heel vervelend, vooral op school. Het is niet puberaal, ik ben altijd al zo geweest. Ik wil wel leren, maar het lukt vaak niet. Bijvoorbeeld het lezen van een boek. Meer dan twee pagina’s wil niet lukken, na een tijdje dwaal ik af. Bij kickboxen hoor ik ook vaak, concentratie, concentratie. Dus ook bij dingen die ik leuk vind om te doen, heb ik moeite om me te concentreren. Als ik huiswerk maak heb ik moeite met starten. Dus ik stel het (te) lang uit. Ik vind de studiedruk redelijk hoog en omdat het veel is weet ik niet waar ik moet beginnen. Het is geen gemakzucht, ik kan gewoon niet goed organiseren en plannen, daar heb ik steun bij nodig.”

Lana: “De hoeveelheid stof die hij moet leren wordt steeds groter. Voor zover ik weet wordt er op de HAVO sterk de nadruk  gelegd op zelfstandig plannen, organiseren en lange termijn denken. Uit neurologisch onderzoek is gebleken dat een puberbrein daar nog niet toe in staat is. Voor kinderen, met een gebruiksaanwijzing, zonder extra steun is de kans dat ze sneuvelen zeer reëel.  Om dat te voorkomen gingen wij samen met Kai een andere weg zoeken. Bijvoorbeeld samenvattingen maken van gelezen teksten en ik help hem om een leerplan te maken.”

TPT: “Wie heeft de diagnose ADD vastgesteld?”
Lana: ”Kai is onderzocht door een BIG en NIP geregistreerde klinisch psycholoog, die de bevoegdheid heeft om o.a. deze stoornis vast te stellen. Het moet voldoen aan de criteria van DSM IV. De stoornis werd  vastgesteld aan de hand van een aantal tests en onder andree zijn gedrag(skenmerken). 

TPT: “Kun je beschrijven wat er in je hoofd gebeurt?”
Kai:  “Ik kan het niet echt uitleggen, soms voel ik me heel vrolijk, dan weer helemaal down.” 

TPT: “Hoe pakken jullie het nu aan?”
Lana:”Toen het werd vastgesteld dat hij ADD had, kreeg hij Ritalin voorgeschreven door de kinderarts.Voor  zijn leeftijd en gewicht  is dat drie maal daags 15 mg.  Hij neemt het echter alleen ’s ochtends in. In het weekend en tijdens vakanties neem hij niets.  Tijdens de voorbereiding voor zijn schoolexamens  nam hij eens 2 pillen in, hij dacht daarmee een betere concentratie te bereiken. Dat was niet echt verstandig…. “. 

Kai: ”Zeker niet, ik was heel misselijk, kon niets eten, zelfs geen water binnenhouden. Mijn concentratie was super, maar …dat doe ik toch niet meer. Toch merk ik, dat als ik medicatie slik, me beter op één ding kan richten en langer met iets bezig kan zijn. Maar ik slik het alleen als het écht nodig is. Want gebruik van Ritalin is op lange termijn niet goed voor je hersenen.”  

Lana: “Vanwege mijn werk kom ik veel in contact met ouders van kinderen met ADHD. Het valt me op dat de ouders  -hoe negatief ze ook over medicatie zijn- sneller bereid  zijn hun kind alsnog op medicatie te stellen op het moment dat bij het kind met AD(H)D sprake is van niet zozeer leerproblemen, maar (forse) gedragsproblemen. Vooral wanneer de school  aangeeft dat het kind zonder medicatie moeilijk aan te sturen is en zijn gedrag een negatieve invloed heeft op de klas. Ik denk dat medicatie alleen  geen toverstokje is voor de gewenste gedragsverandering.  Een combinatie van  medicatie en het bieden van structuur kan volgens mij een  positieve bijdrage leveren aan gedrags verandering in het algemeen.

Je kunt het ‘te laat’ noemen, maar ik ben er achter gekomen dat er ook alternatieve zaken zijn ter ondersteuning van ADD. Bijvoorbeeld gezonde voeding. Ik vraag Kai 2,5 liter water te drinken per dag.  We hebben geen frisdrank in huis en ook geen snoep. Hij eet voornamelijk biologische producten, onbespoten, zonder kleur- en smaakstoffen. Aanvullend slikt hij op therapeutische basis Omega 3, Chlorella, Vitamine C en Sint Janskruid tegen stemmingswisselingen. Hier hangt wel een prijskaartje aan. Ritalin wordt vergoed, maar alternatieve voedingssupplementen niet. Toch denk ik dat deze hem op lange termijn wél helpen om te kunnen doen waar hij goed in is en wat hij leuk vindt.  Soms is het lastig om niet telkens geïrriteerd te raken van zijn uitstel en vergeetachtig gedrag. Ik weet dat het zijn onvermogen is, maar toch. Ik moet keer op keer tegen mijzelf zeggen dat  je het kind niet moet afrekenen op wat hij (nog) niet kan, maar moet benadrukken wat hij wel kan en de mogelijkheid creëren om hem te laten functioneren op het niveau wat bij hem past. Met Kai gaat het de goede kant op, maar er is nog veel werk aan de winkel.

Kai: “Mijn kamer ruim ik goed op en ik heb ontdekt dat studeren met een open raam voor mij goed werkt. Ik slaap ook met het raam open. Ik pak mijn tas van te voren in. Orde in je hoofd is orde om je heen. En dat is ook wel echt zo.”